Orta Dəhliz 2026: Çin–Avropa marşrutu Ukrayna–AB daşımalarına necə təsir edəcək
Orta Dəhliz (Middle Corridor) adı ilə tanınan Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu buraxılış qabiliyyətini artırır. 2026-cı ilin son aylarında marşrutda bir neçə infrastruktur dəyişikliyi baş verib — Ukrayna–Avropa istiqamətində işləyən daşıyıcılar və ekspeditorlar üçün bu, yeni yük axınları və multimodal daşımalar üçün yeni imkanlar demək ola bilər.
Marşrutda nə dəyişib
2026-cı il iyunun əvvəlində Gürcüstanda dəhlizin əsas həlqələrindən biri olan Bakı — Tbilisi — Qars (BTQ) dəmir yolunun yenilənmiş hissəsi istifadəyə verilib. Marabda — Kartsaxi xəttində 153 km yol bərpa edilib, daha 27 km yeni xətt çəkilib, 13 stansiya istismara verilib. Bu, Azərbaycan–Gürcüstan–Türkiyə istiqamətinin buraxılış qabiliyyətini birbaşa artırır.
2026-cı il aprel ayında Astanada marşrutun Qazaxıstan, Çin, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyədən olan operatorlarını və tənzimləyicilərini birləşdirən beynəlxalq Trans-Caspian International Transport Route (TITR) assosiasiyasının iclası keçirilib. İştirakçılar 2026-cı il üçün nəqliyyat proseslərinin rəqəmsallaşdırılması planını təsdiqləyiblər — layihənin məqsədi yolda keçirilən vaxtı azaltmaq və sərhədlərdə yüklərin rəsmiləşdirilməsini asanlaşdırmaqdır.
Marşrut Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə ərazisindən keçərək Çini və Mərkəzi Asiyanı cənub qolu üzərindən Avropa ilə birləşdirir — Süveyş kanalı üzərindən keçən daha uzun dəniz marşrutlarına alternativ kimi.
Dar boğazlar: planlaşdırarkən vaxt ehtiyatı ayrılmalı olan məqamlar
İnvestisiyalara baxmayaraq, çatdırılma müddətlərini hesablayarkən nəzərə alınmalı olan infrastruktur məhdudiyyətləri hələ də mövcuddur:
Gürcüstanın liman gücü. Poti və Batumi limanları buraxılış qabiliyyətinin həddinə yaxındır, gücün artırılması (dərinsulu Anaklia limanı layihəsi) isə planlaşdırıldığından daha yavaş gedir.
Xəzər dənizi dayazlaşır, bu isə bərə operatorlarının işini çətinləşdirir və keçiddə bərə gözləmə vaxtını artıra bilər.
Sərhəd rəsmiləşdirilməsi. Hətta hissələrin fiziki buraxılış qabiliyyəti artsa da, ayrı-ayrı sərhəd keçid məntəqələrində yükün rəsmiləşdirilməsi hələ də marşrut üçün nikbin proqnozlarda nəzərdə tutulandan daha çox vaxt aparır.
Daşıyıcılar və ekspeditorlar üçün bu o deməkdir ki, bu istiqamətdə işləyərkən yalnız avtomobil və dəmir yolu hissəsinə deyil, məhz bərə və liman hissəsinə də vaxt ehtiyatı ayırmağa dəyər.
Hazırlanan ikinci marşrut
Paralel olaraq Cənubi Qafqaz qolunun daha bir variantı işlənib hazırlanır — Cənubi Ermənistan və Naxçıvan üzərindən Türkiyəyə (TRIPP layihəsi). Marşrut hələ ilkin mərhələdədir və Gürcüstan üzərindən keçən mövcud yola işlək alternativ deyil, lakin gələcəkdə dəhlizə əlavə bir buraxılış qabiliyyəti kanalı əlavə edə və Gürcüstan hissəsindəki yükü qismən azalda bilər.
Bunun Avropa–Ukrayna daşıma bazarı üçün mənası
Orta Dəhliz ilk növbədə Asiyadan Avropaya yük daşıma marşrutudur, lakin onun inkişafı Ukrayna–AB daşıma bazarına da birbaşa təsir göstərir:
Multimodal daşımalar üçün əlaqələndirici nöqtə yaranır. Dəhliz vasitəsilə Türkiyəyə çatan yüklər çox vaxt Balkanlar üzərindən avtomobil nəqliyyatı ilə və ya Qara dəniz üzərindən bərə ilə davam edir — yəni Avropa/Qaradəniz hissəsində artıq Ukraynalı daşıyıcılara və ekspeditorlara tanış olan adi avtomobil logistikası işə düşür.
“Son kilometr” avtodaşımalarına tələb artır — Türkiyə və cənub-şərqi Avropanın liman və dəmir yolu hablarından AB-nin dərinliklərinə və Ukrayna istiqamətinə doğru — bu, artıq cənub-şərq istiqamətində işləyən daşıyıcılar üçün əlavə sifariş həcmidir.
Şimal marşrutlarına bağlı olmayan, Ukraynanın Asiyaya ixracı və idxalı üçün alternativ kanal yaranır — Mərkəzi Asiya və Çində yeni satış bazarları və ya tədarük mənbələri axtaran yük göndərənlər üçün aktualdır.
Dəhlizdəki həcmlərin artması ilə Türkiyə–Avropa hissəsində nəqliyyat üçün rəqabət arta bilər — bu istiqamətdə uzunmüddətli işi planlaşdıran daşıyıcılar üçün artıq indidən bu hissədə tərəfdaşlara və sifarişlərə diqqət yetirmək məqsədəuyğundur.
Bazar hələ yenidənqurmanın ilkin mərhələsindədir və həcmlərin artımı tədricən olacaq — lakin cənub-şərq istiqamətində (Türkiyə, Balkanlar, Qaradəniz regionu) işləyən daşıyıcılar və ekspeditorlar həcmlərin daha nəzərəçarpacaq şəkildə artmağa başladığı anı qaçırmamaq üçün artıq indidən bu hissədə tariflərin dinamikasını və yüklərin mövcudluğunu izləməlidirlər.
Türkiyə–Avropa və Qaradəniz istiqamətində yük və ya nəqliyyat Lardi-Trans sifariş axtarışı vasitəsilə tapıla bilər, müxtəlif marşrutların iqtisadi səmərəliliyini isə daşıma dəyəri kalkulyatoru ilə müqayisə etmək olar. İstiqamət yeni olduğu və hələlik tərəfdaşların sayı az olduğu üçün bu hissədə ilk əməliyyatdan əvvəl kontragenti «Etibarlılıq Zonası» vasitəsilə yoxlamağa dəyər — bazar hələ marşrutda tam formalaşmadığı üçün bu xüsusilə vacibdir.